يېمەك-ئىچمەك

ئاقسىل

ئاقسىل بولسا ئادەم بەدىنىنى تەشكىل قىلىدىغان بارلىق ھۈجەيرە، توقۇلمىلارنىڭ مۇھىم تەركىبى قىسمى.

ئاقسىل ئامىنو كىسلاتاسىدىن « سۇسىزلىنىپ كوندېنساتسىيىلىنىشى » ئۇسۇلىدىن تەركىب تاپقان پولى پېپتىد زەنجىرى ئارقىلىق يىلانباغرى قاتلىما بوشلۇق قۇرۇلمىسى بولغان ماددا.

ئاقسىل ئاساسلىقى كاربون، ھىدروگېن، ئوكسىگېن، ئازوت ئېلېمېنتىدىن تەركىب تابقان.

ئاقسىل α – ئامىنو كىسلاتالار مۇئەييەن تەرتىپ بويىچە بىرلەشتۈرۈپ بىر تال پولى پېپتىد زەنجىرى شەكىللەندۈرۈپ، يەنە بىر ياكى بىر يۇقىرى پولى پېپتىد زەنجىرى ئالاھىدە ئۇسۇل بويىچە بىرىكىشىدىن ھاسىل بولغان يۇقىرى مولېكۇلىلىق بىرىكمە. ئاقسىل بولسا ئادەم بەدىنى توقۇلما ئەزالىرىنىڭ تىرىكى ۋە ئاساسلىق ماددىسى، ئادەم بەدىنىنىڭ ھاياتلىق پائالىيىتى جەريانىدا، مۇھىم رول ئوينايدىغانلىقى ، ئاقسىل ھاياتلىق پائالىيىتىنىڭ ھەر كۈنى يېمەك-ئىچمەك تەركىبىدىكى ئاقسىل ئاساسلىقى ئورۇق گۆش، تۇخۇم، پۇرچاق تۈرىدىكىلەر ۋە بېلىقلار. 

ئاتوم سانى

m دانە ئامىنو كىسلاتادا، n ماددا پېپتىد زەنجىرى تۈزۈلگەن ئاقسىل مولېكۇلاسى بولۇپ، ئاز دېگەندە تەركىبىدە n دانە ئىگىلىرى ، ھېچ بولمىغاندا تەركىبىدە n دانە NH2، پېپتىد بېغىدىن بىر O ئاتومى. 

مولېكۇلا ماسسىسى

ئامىنو كىسلاتاسىنىڭ ئوتتۇرىچە نىسپىي مولېكۇلا ماسسىسى a، ئاقسىل نىسپىي مولېكۇلا ماسسىسى ( ma-18 (m-n.

گېن كونترول قىلىش 

گېن ئىچىدىكى نۇكلېئوتىد 6 

خەۋەرچى RNA ئىچىدىكى نۇكلېئوتىد 3

ئاقسىلدىكى ئامىنو كىسلاتالار 1 

ئاقسىل C ( كاربون )، H ( ھىدروگىن )، O ( ئوكسىگىن )، N ( ئازوت ) دىن تەركىب تاپقان بولۇپ، ئادەتتە ئاقسىل تەركىبىدە يەنە P ( فوسفور )، S ( گۈڭگۈرت )، Fe ( تۆمۈر )، Zn ( سىنك )، Cu ( مىس )، B ( بور )، Mn ( مانگان )، يود، Mo ( مولبىدىن ) قاتارلىقلار بار.  

بۇ ئېلېمېنتلارنىڭ تەركىبدە تەخمىنەن : كاربون %50، ھىدروگېن %7، ئوكسىگېن %32، ئازوت %16، گۈڭگۈرت %0~%3، باشقىلار ئاز مىقداردا بولىدۇ . 

( 1 ) بارلىق ئاقسىللارنىڭ تەركىبىدە N ئېلېمېنت، ئۇنىڭ ئۈستىگە ھەر خىل ئاقسىللارنىڭ تەركىبىدىكى ئازوت مىقدارى ئوتتۇرا ھېساب بىلەن %16؛ 

( 2 ) ئاقسىل كوئېففىتسېنتى : ھەرقانداق جانلىقلار ئەۋرىشكە تەركىبىدىكى ھەر 1 گىرامدا N مەۋجۇت بولۇپ تۇرىدۇ، تەخمىنەن 100/16=6.25 گىرام ئاقسىل مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇشى، 6.25 دائىم ئاقسىل تۇراقلىق سانى دەپ ئاتىلىدۇ. 

ئاقسىل ئامىنو كىسلاتا ئاساسىي بىرلىك قىلىپ تۈزۈلگەن بىئولوگىيىلىك يۇقىرى مولېكۇلا. ئاقسىل مولېكۇلىسىدىكى ئامىنو كىسلاتاسى تەرتىپى ۋە مۇشۇ ئاساستا شەكىللەنگەن ستېرېئولۇق قۇرۇلما ھاسىل قىلغان ئاقسىل قۇرۇلمىسى كۆپ خىللىقى. ئاقسىل 1- دەرىجىلىك، 2-دەرىجە، 3-دەرىجە، تۆت دەرىجىلىك قۇرۇلمىغا  ئىگە. ئۇنىڭ ئىقتىدارى ئاقسىلنىڭ مولېكۇلا قۇرۇلمىسىنى بەلگىلەيدۇ. 

بىرىنچى دەرىجىلىك قۇرۇلما ( primary structure ) : ئامىنو كىسلاتا قالدۇق رادىكالى ئاقسىل پېپتىد زەنجىرىدىكى تىزىلىش تەرتىپى ئاقسىلنىڭ بىر دەرىجە قۇرۇلمىسىنى بەلگىلىشى، ھەر بىر خىل ئاقسىلدا بىردىنبىر ئېنىق ئامىنو كىسلاتاسى تەرتىپى بار. 

ئىككىنچى دەرىجىلىك قۇرۇلما ( structure ) : ئاقسىل ئىچىدە پېپتىد زەنجىرى زەنجىرسىمان تۈزۈلۈش ئەمەس، بەلكى مەلۇم قانۇنىيەت

 بويىچە بۈدۈر ( مەسىلەن α-بۇرمىلىق قۇرۇلما ) ياكى ( مەسىلەن، β قاتلىما-قاتلىما قۇرۇلما ) مۇئەييەن بوشلۇق قۇرۇلمىسىنى ھاسىل قىلىدۇ، بۇ ئاقسىلنىڭ ئىككىنچى دەرىجىلىك قۇرۇلمىسى. 

ئۈچىنچى دەرىجىلىك قۇرۇلما : 2-دەرىجىلىك تۈزۈلمە ئاساسىدا، پېپتىد زەنجىرى يەنە تېخىمۇ مۇرەككەپ ئۈچ دەرىجىلىك قۇرۇلمىسى بەلگىلىك بوشلۇق قۇرۇلمىسىنى شەكىللەندۈرۈش. 

تەركىبىدە ئاقسىل كۆپ يېمەكلىكلەرنى تۆۋەندىكىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ : 

چارۋا ماللارنىڭ سۈتى، مەسىلەن : سۈت، قوي سۈتى، ئات سۈتى قاتارلىقلار؛ چارۋا گۆش، كالا، قوي، چوشقا گۆشى قاتارلىقلار؛ ئۆي قۇشلىرى گۆشى، مەسىلەن، توخو، ئۆردەك، غاز، بۆدىنە، تۆگىقۇشى قاتارلىقلار؛ تۇخۇم، مەسىلەن تۇخۇم، ئۆردەك تۇخۇمى، بۆدۈنە تۇخۇمى ۋە بېلىق، راك، قىسقۇچپاقا قاتارلىقلار؛ يەنە پۇرچاق تۈرىدىكى، سېرىق پۇرچاقنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ، چوڭ كۆك پۇرچاق ۋە قارا پۇرچاق قاتارلىقلار بار، بۇنىڭ ئىچىدە سېرىق پۇرچاق ئارقىلىق ئوزۇقلۇق قىممىتى ئەڭ يۇقىرى بولۇپ، ئۇ بوۋاقلار، بالىلار يېمەكلىك تەركىبىدە ئەلا سۈپەتلىك ئاقسىل مەنبەسى. بۇنىڭدىن باشقا كۈنجۈت، شىمىشكا، ياڭاق، ئۆرۈك مېغىزى، قارىغاي ئۇرۇقى قاتارلىق قۇرۇق مېۋە تۈرىدە  ئاقسىل تەركىبى بىر قەدەر يۇقىرى.


ئىزدە قامۇسىدىن ئېلىندى

بىلبىلىك

مەن بىر ۋوردپرەس ھەۋەسكارى ! ۋوردپرەسكە بولغان ئوتتەك قىزىقىشىم تۈپەيلى ، بىلبىلىك بىلوگىنىمۇ مۇستەقىل قۇرۇپ چىقتىم . بۇ مېنىڭ توردىكى كەپەم ، ئارامگاھىم ، باغچام ، شۇنداقلا مېنىڭ تور دۇنياسىدىكى خاتىرە دەپتىرىم مەن بۇ يەرگە ئۆزۈمنىڭ ۋوردپرەسنى ئۆگىنىش جەريانىدا يولۇققان مەسىلىلەر ۋە ئۇنى قانداق ھەل قىلغانلىقىم ھەمدە تۇرمۇش تەسىراتلىرىم بىلەن تور دۇنياسىدىكى پايدىلىنىش قىممىتى بار دېگەن يازمىلارنى يىغىپ ساقلايمەن . شۇنىڭ بىلەن بىرگە سىزنىڭمۇ بۇ ئاددىي باغچامغا كېلىپ ئويناپ كېتىشىڭىزنى شۇنداقلا ۋودپرەس ھەۋەسكارلىرىنىڭ ۋوردپرەس ھەققىدە يولۇققان مەسىلىلەر ئۈستىدە تېخنىكا ئالماشتۇرىشىنى قىزغىن قارشى ئالىمەن !

مۇناسىۋەتلىك يازمىلار

جاۋاب يېزىش

ئېلېكتىرونلۇق خەت ئادرېسىڭىز ئاشكارىلانمايدۇ. * بەلگىسى بارلارنى چوقۇم تولدۇرۇسىز

*

code

بۇنىمۇ كۆرۈپ بېقىڭ...
تاقاش
ئۈستىگە قايتىش كۇنۇپكىسى